Interpelacje Poselskie

   Szanowny Panie Ministrze! Jastrzębska Spółka Węglowa (JSW) będąca własnością Skarbu Państwa jest największym producentem węgla koksującego zaspokajającym około 90% potrzeb polskich koksowni. W zakresie kształtowania cen i warunków sprzedaży ma pozycję monopolistyczną. Alternatywne źródła zakupu węgla koksującego nie pozwalają na uniezależnienie się od dostaw z JSW.

   JSW jest także istotnym podmiotem w zakresie produkcji oraz handlu koksem. Posiada pakiet kontrolny w Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. (88% udziałów), tj. drugim największym po Mittal Steel Poland krajowym producencie koksu. W praktyce kontroluje też spółkę zajmującą się dystrybucją koksu Polski Koks S.A. (75,5% udziałów łącznie z udziałami Koksowni Przyjaźń).

   JSW jako większościowy akcjonariusz Koksowni Przyjaźń narzuca, akceptuje i wspiera układ, w którym cały handel koksem z Koksowni Przyjaźń jest realizowany przez spółkę Polski Koks S.A. Sytuacja taka prowadzi do licznych negatywnych zjawisk.

   Mittal Steel Poland jest właścicielem 24,5% udziałów Polskiego Koksu i jest równocześnie właścicielem Zakładów Koksowniczych Zdzieszowice, konkurencyjnych wobec Koksowni Przyjaźń (a więc także JSW). Biorąc to pod uwagę, stwierdzić należy, że Mittal pośrednio czerpie korzyści ze sprzedaży koksu od jego największego konkurenta, tj. Koksowni Przyjaźń (będącej własnością Skarbu Państwa). Mittal uzyskuje tą drogą dostęp do wielu niepublicznych informacji o sytuacji ekonomicznej i polityce handlowej konkurenta. W normalnych relacjach gospodarczych informacje te są chronioną tajemnicą handlową.

   Ta patologia nie ogranicza się jednak wyłącznie do spółki Polski Koks S.A. Decydująca rola pośrednika w handlu koksem pojawia się w przypadku sprzedaży na eksport.

   Nie ma ekonomicznego uzasadnienia dla istnienia pośrednika w obrocie węglem pomiędzy oddalonymi od siebie o 70 km JSW z siedzibą w Jastrzębiu Zdroju a Koksownią Przyjaźń z siedzibą w Dąbrowie Górniczej (mając dodatkowo na uwadze to, że jeden z podmiotów jest właścicielem drugiego). Jednak zarząd JSW toleruje także tę patologię. Wg posiadanych informacji nawet kontrakty wynegocjowane przez Koksownię Przyjaźń są przekazywane ˝do realizacji˝ przez Polski Koks. To jest sprzeczne z logiką i rachunkiem ekonomicznym - chyba, że chodzi o transfer zysku?

   Właścicielem byłych Polskich Hut Stali (PHS) jest Mittal Steel Poland. W ich skład wchodzą m.in. Huta Katowice i Huta Sędzimir oraz Koksownia Zdzieszowice, posiadająca zdolności produkcyjne około 4 mln ton, a więc o 65% większe niż Koksowni Przyjaźń. Po zakupie PHS Mittal ograniczył zakupy koksu w Koksowni Przyjaźń i dostarcza go do swoich hut ze znacznie dalej położonej Koksowni Zdzieszowice.

   Mittal, będąc największym odbiorcą węgla koksującego z Jastrzębskiej Spółki Węglowej, może skutecznie wpływać na jej wyniki. W 2005 r. Mittal pomimo podpisanych kontraktów zmniejszył ilość odbieranego węgla z JSW, powodując jej poważne problemy finansowe.

   W przypadku dalszego funkcjonowania patologicznych relacji w grupie JSW Koksownia Zdzieszowice należąca do Mittala może kupować przez pewien czas węgiel drożej niż w JSW. Wtedy również będzie drożej sprzedawać go hutom należącym do grupy Mittala. To musi zaskutkować bardzo poważnymi trudnościami w JSW - do upadłości włącznie. Oczywiście problemy tak dużego pracodawcy to nie są tylko problemy JSP, to problem Skarbu Państwa.

   Równocześnie Mittal zgłasza oficjalnie chęć udziału w dalszych prywatyzacjach w sektorze przemysłu ciężkiego, w tym zakupu Jastrzębskiej Spółki Węglowej. Tak więc dobra kondycja JSW obecnie nie leży w jego interesie.

   W przypadku sprzedaży eksportowej istnienie pośredników może mieć logiczne uzasadnienie. Duże zakłady przemysłowe, a takimi są koksownie oraz zagraniczne koncerny stalowe, które są głównymi odbiorcami polskiego koksu, koncentrują się na swojej podstawowej działalności, w której są ekspertami. Wymagają one terminowych dostaw i dobrej jakości koksu. Nie chcą martwić się ani o załadunek, ani o transport. Chcą dostać towar na miejsce produkcji. Teoretycznie taką rolę mógłby pełnić Polski Koks S.A.

   W rzeczywistości Polski Koks S.A. pełni same negatywne funkcje. Obecnie jest praktycznie monopolistą w zakresie zakupu koksu z Koksowni Przyjaźń. Tym samym ten należący pośrednio do Skarbu Państwa zakład nie jest w stanie maksymalizować korzyści dla swoich właścicieli. Firmy chcące kupić koks bezpośrednio od Koksowni Przyjaźń napotykają na ogromne problemy i są odsyłane do Polskiego Koksu. Tym samym Koksownia Przyjaźń nie realizuje dla Skarbu Państwa takich zysków, jak byłoby to możliwe. Zyski te są transferowane do spółki Polski Koks, w której jednym z udziałowców jest Mittal Steel Poland (a więc prywatny, zagraniczny i konkurencyjny koncern).

   Polski Koks S.A. mógłby mieć rację bytu w sytuacji likwidacji pionów handlowych w JSW i Koksowni Przyjaźń. W tej sytuacji zarówno kompetencje, jak i odpowiedzialność za realizację zadań byłyby jasno określone. Tymczasem zarówno Koksownia Przyjaźń, jak i Koksownia Zdzieszowice mają swoje działy handlowe.

   Opisywany patologiczny układ ma ciąg dalszy. Polski Koks, eksportując koks do zagranicznych hut, robi to z udziałem kolejnego pośrednika, niemieckiej spółki Coke and Coal Products GmbH (C&C). Zwrócić należy uwagę, że 60% udziałów należy do prywatnego koncernu PCC AG, znanego z licznych prywatyzacji na polskim rynku transportowym oraz chemicznym. PCC jest też na krótkiej liście do prywatyzacji Zakładów Azotowych w Kędzierzynie, Zakładów Azotowych w Tarnowie i Zakładów Chemicznych Organika Sarzyna. Polski Koks jest w C&C jedynie mniejszościowym udziałowcem (40% udziałów).

   Istnienie kolejnego pośrednika pomiędzy zagranicznymi hutami a Koksownią Przyjaźń (tj. firmy C&C) podważa sens istnienia samej spółki Polski Koks i ponoszenia przez nią znaczących kosztów funkcjonowania. Jeśli dodać jeszcze, że sprzedaż węgla koksującego z JSW do Koksowni Przyjaźń odbywa się także za pośrednictwem Polskiego Koksu, który pobiera stosowną prowizję, a która zgodnie ze strukturą akcjonariatu powinna trafiać częściowo także do Mittal Steel Poland, udział Skarbu Państwa spada w praktyce poniżej 30% całkowitej marży. Spowodowane jest to tym, że w 24,5% udziałowcem Polskiego Koksu jest Mittal Steel Poland, a z kolei 60% udziałowcem kolejnego pośrednika, niemieckiej firmy C&C, jest PCC AG.

   Układ powiązań kapitałowych pomiędzy Jastrzębską Spółką Węglową, Polskim Koksem, Koksownią Przyjaźń, C&C Coke and Coal Products GmbH oraz PCC AG jest w mojej ocenie nieuzasadniony ekonomicznie i patologiczny. W efekcie tylko 30,2% całkowitej marży możliwej do uzyskania z działalności eksportowej Koksowni Przyjaźń pozostaje w grupie kapitałowej Jastrzębskiej Spółki Węglowej. Pozostałe blisko 70% trafia do bezpośredniego konkurenta Mittal Steel Poland oraz niemieckiej Spółki PCC AG. Jest to układ korupcjogenny i ograniczający wielkość możliwej do uzyskania dywidendy przez właściciela, czyli w tym przypadku Skarb Państwa.

   Chcę też zwrócić uwagę, że w 2004 r. ze względu na ogromny wzrost zapotrzebowania na światowym rynku stali (boom) branża koksownicza osiągnęła bardzo dobre wyniki finansowe. Ceny koksu wzrosły z około 630 zł do poziomu ponad 1350 zł/tonę. Podmioty działające na tym rynku osiągnęły nadzwyczajne zyski. JSW również osiągnęła w tym czasie niespotykanej wielkości zyski. Jednak w 2005 r. sytuacja rynkowa uległa pogorszeniu - ceny spadły, choć nadal były dużo wyższe niż przed 2004 r. Naturalną konsekwencją spadku cen koksu powinien być spadek cen węgla koksującego. Według mojej wiedzy tak się nie stało. JSW jako główny dostawca węgla koksującego (a w zakresie węgla typu 35 będąca praktycznie monopolistą) nie dopuściła do spadku cen węgla koksującego, sprzedając go do Koksowni Przyjaźń po wysokich cenach (oczywiście za pośrednictwem Polskiego Koksu). Tym samym możliwe do osiągnięcia zyski Koksowni Przyjaźń były transferowane do Jastrzębskiej Spółki Węglowej. Efekty działań restrukturyzacyjnych w Koksowni Przyjaźń pojawiły się w nieefektywnej Jastrzębskiej Spółce Węglowej, będącej właścicielem Koksowni Przyjaźń. W wyniku tego zysk JSW spadł z 1,4 mln w 2004 r. o połowę do 0,75 mln, a zysk Koksowni Przyjaźń spadł z 0,64 mld w 2004 r. do 0,075 w 2005 r., a więc ponad ośmiokrotnie. W mojej ocenie można przyjąć, że z Koksowni Przyjaźń ˝przepłynęło˝ do JSW w 2005 r. 0,5 mln zł.

   W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:

   1. Czy przepływy pieniężne pomiędzy Jastrzębską Spółką Węglową, Polskim Koksem, Koksownią Przyjaźń, C&C Coke and Coal Products GmbH, PCC AG były przedmiotem analizy odpowiednich organów państwowych?

   2. Czy nie mamy tu do czynienia z układem kapitałowym służącym temu, aby niemiecka firma PCC generowała znaczące zyski na eksporcie polskiego koksu, a następnie środki te przeznaczała na prywatyzację polskich zakładów chemicznych?

   3. Czy nadzór właścicielski z poziomu Skarbu Państwa podjął jakieś działania w kierunku wyeliminowania nieuzasadnionych ekonomicznie i merytorycznie elementów struktury handlowej, szczególnie Polskiego Koksu? Czy wyliczono straty, jakie Skarb Państwa ponosi z tytułu funkcjonowania takiej struktury?

   4. Kto i dlaczego toleruje istnienie pośrednika pomiędzy oddalonymi od siebie o 70 km i powiązanymi podmiotami?

   5. Czy mamy do czynienia z transferem zysku z Koksowni Przyjaźń do Jastrzębskiej Spółki Węglowej?

   Z wyrazami szacunku

   Poseł Zbigniew Kozak

   Warszawa, dnia 10 marca 2006 r.