Stanowisko IV Kongresu Gmin Wiejskich przyjęte w dniu 16 września 2005 r. stwierdza, że
Stanowisko IV Kongresu Gmin Wiejskich przyjęte w dniu 16 września 2005 r. stwierdza, że gminy wiejskie od czasu przyjęcia odpowiedzialności za oświatę borykają się nieustannie z problemami finansowymi i organizacyjnymi.
Coroczne zmiany algorytmu naliczania części oświatowej subwencji ogólnej nie zapewniają wystarczających środków na prowadzenie szkół wiejskich. Według raportu wykonanego na zlecenie Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej przygotowanego przez prof. Pawła Swaniewicza, dr. Mikołaja Herbsta oraz mgr. Wojciecha Marchlewskiego postulowana jest standaryzacja kosztów zadań oświatowych.
Wśród gmin wiejskich dominuje sytuacja, w której wpływy subwencji oświatowej nie pokrywają w pełni wydatków na oświatę. Gminy średnio dopłacają 15% środków własnych. Powodów dopłacania do realizacji zadań oświatowych jest wiele. Kluczowe są wydatki związane w wynagrodzeniem nauczycieli. W dłuższej perspektywie czasu nie do pogodzenia jest łączenie odpowiedzialności gmin wynikającej z wykonywania zadań oświatowych z rzeczywistym brakiem wpływu na zatrudnienie i płace nauczycieli. Obecny system wynagradzania nauczycieli uniemożliwia gminie jako organowi prowadzącemu kształtowanie właściwej polityki kadrowej i promowanie pedagogów, którzy uzyskują lepsze wyniki w nauczaniu. W związku z powyższym chcę zapytać Pana Ministra: Czy rząd planuje zmiany w ustawodawstwie dotyczące rozstrzygnięcia, kto jest odpowiedzialny za zatrudnienia nauczycieli, gmina czy państwo?
Kolejnym czynnikiem wpływającym na koszty wykonywania zadań oświatowych w gminach wiejskich jest przeciętna wielkość oddziałów szkolnych oraz wydatki ponoszone na dowożenie uczniów do szkół. Wydatki te systematycznie rosną.
W obecnym algorytmie podziału subwencji oświatowej czynniki te nie są ani pośrednio, ani bezpośrednio uwzględniane.
1. Czy Pan Minister przewiduje przy utrzymaniu systemu finansowania oświaty zmianę kryteriów przyznawania zwiększonej subwencji oświatowej dla gmin wiejskich na takie, które faktycznie odzwierciedlać będą różne warunki wykonywania tych zadań, tzn. gęstość sieci osadniczej, gęstość zaludnienia, dowożenie uczniów z uwzględnieniem długości dojazdu i wielkość oddziałów szkolnych?
2. Podniesienie jakości nauczania na obszarach wiejskich i wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci wiejskich należy realizować również poprzez wprowadzenie regulacji rynku podręczników?
3. Czy Pan Minister przewiduje regulacje w tym zakresie, tak aby w wyniku działań ministerstwa szkoła, ewentualnie gmina lub ministerstwo, była właścicielem podręczników, a uczniowi byłyby te podręczniki tylko wypożyczane na dany rok szkolny?
Kolejnym obszarem wsparcia powinno być zapewnienie dzieciom i młodzieży z obszarów wiejskich dodatkowych zajęć wyrównawczych zwiększających ich szanse edukacyjne. Obecnie istnieją poważne ograniczenia w dostępie do zajęć dodatkowych, takich jak kursy językowe, zajęcia wyrównawcze, zajęcia sportowe. Gmin nie stać na opłacanie takich zajęć.
Czy przewiduje Pan Minister uruchomienie programów grantowych, np. ze środków unijnych, umożliwiających gminom zakup dodatkowych usług edukacyjnych? Programy takie powinny być formułowane przy udziale nauczycieli i władz gmin.
Wydaje się, że w gminach biednych o dużym nasileniu bezrobocia i patologii społecznych część środków finansowych subwencji oświatowej mogłaby być kierowana do szkół tak, aby trafiała bezpośrednio do uczniów w postaci podręczników, dodatkowych zajęć, pomocy szkolnych itp.
Z poważaniem
Poseł Ewa Wolak
Warszawa, dnia 21 marca 2006 r.