Szanowny Panie Ministrze! Interpelacja dotyczy zmiany ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny,
Szanowny Panie Ministrze! Interpelacja dotyczy zmiany ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z dnia 29 grudnia 2001 r.).
W dniu 2 marca br. w trakcie dyżuru poselskiego zgłosiła się do mnie pani Leokadia Owczarzak, która jako beneficjent pomocy społecznej poniosła niekorzystne skutki zmian cyt. na wstępie przepisów. Jej przypadek jest zapewne jednym z wielu podobnych w kraju.
Na podstawie przedstawionych przez wyżej wymienioną kserokopii dokumentów, tj. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku (sygn. akt II SAB/Gd 126/00) z dnia 7 marca 2001 r., decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Strzelnie nr OPS 8123-c/4/01 z dnia 31 maja 2001 r., decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy nr SKO-I-9170-678/01 z dnia 2 sierpnia 2001 r., pisma Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji nr AP.O.32052-17/01/-AK z dnia 28 września 2001 r., decyzji ministra MSWiA nr AP/32052-17(8)01/AK z dnia 31 stycznia 2002 r., decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy nr SKO-I-9170/408/2/02 z dnia 13 sierpnia 2002 r., decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wodzisławiu Śląskim nr 8123/10/2003/GZO z dnia 29 października 2003 r., decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO-PS-2838/2003 z dnia 14 stycznia 2004 r., możliwe jest jednoznaczne ustalenie przebiegu jej sprawy, która w moim odczuciu jest jaskrawym przykładem tzw. luki w prawie.
W dniu 17 lipca 1997 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Strzelnie wpłynęła deklaracja pani Leokadii Owczarzak o zamiarze ubiegania się o gwarantowany zasiłek okresowy, przesłana przez Rejonowy Urząd Pracy w Mogilnie. Ośrodek Pomocy Społecznej w Strzelnie nie wykonał przewidzianych prawem czynności, a postępowania administracyjnego nie zakończył wydaniem decyzji. Wniosek pani Leokadii Owczarzak został zwrócony przez MGOPS w Strzelnie do RUP w Mogilnie. MGOPS w Strzelnie bezzasadnie kierował pracownika socjalnego do miejsca zameldowania pani Leokadii Owczarzak, chociaż posiadał informację o jej rzeczywistym miejscu pobytu w Wodzisławiu Śląskim (gdzie przebywała z powodu konieczności życiowej). MGOPS w Strzelnie w tym czasie powinien zwrócić się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wodzisławiu Śląskim o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu pani Leokadii Owczarzak, a następnie niezwłocznie wydać decyzję administracyjną -korzystną dla niej, ponieważ spełniała warunki do przyznania świadczenia. Tak jednak się nie stało, aż w konsekwencji skargi pani Leokadii Owczarzak w dniu 7 marca 2001 roku! sprawą zajął się Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku, który zobowiązał kierownika MGOPS w Strzelnie do wydania decyzji w terminie 1 miesiąca. W dniu 31 maja 2001 r. MGOPS w Strzelnie odmówił pani Leokadii Owczarzak przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego, podnosząc wiele okoliczności, które SKO w Bydgoszczy decyzją z dnia 2 sierpnia 2001 r. uznało za nieuprawnione i sprzeczne - uchylając zaskarżoną decyzję w całości.
Następnie MGOPS w Strzelnie rozpoczął tzw. spór kompetencyjny z MOPS w Wodzisławiu Śląskim. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji rozstrzygało go dwukrotnie: we wrześniu 2001 r. oraz w styczniu 2002 r. - ostatecznie wskazując kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wodzisławiu Śląskim jako właściwego do wydania decyzji w sprawie.
W dniu 29 października 2003 r.(zaledwie po 22 miesiącach od rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego!) MOPS w Wodzisławiu Śląskim wydaje decyzję w sprawie - zgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Decyzja ta musiała być odmowna, ponieważ z dniem 1 stycznia 2002 r. istotnym zmianom uległa ustawa o pomocy społecznej. Ustawodawca dozwolił stosowanie korzystniejszych dla stron przepisów (sprzed 1 stycznia 2002 r. jedynie w przypadku, gdy gwarantowany zasiłek okresowy został przyznany przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny... (Dz.U. nr 154, poz. 1792), w której art. 6 ust. 1 stanowi: ˝Do gwarantowanego zasiłku okresowego oraz składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 31b ust. 2 i 3 ustawy..., przyznanych do dnia wejścia w życie ustawy stosuje się dotychczasowe przepisy... W sprawie tej decyzje wydało również SKO w Katowicach, które mogło jedynie potwierdzić opisaną sytuację.
Przykład pani Leokadii Owczarzak wyraźnie wskazuje, że ustawodawca nie przewidział sytuacji, w której matka samotnie wychowująca dziecko zostanie pozbawiona świadczenia i środków do życia z powodu wadliwego funkcjonowania np. ośrodka pomocy społecznej. Osoba ta spełniała warunki do przyznania jej świadczenia (co zostało w toku sprawy udowodnione), złożyła w terminie odpowiedni wniosek, a mimo to pomoc nie została jej przyznana. Takich przypadków w kraju jest zapewne dużo więcej, ale nie wszystkie osoby mają dość siły, aby upominać się o swoje prawa. Można nawet powiedzieć, że wadliwie funkcjonującemu ośrodkowi pomocy społecznej przyszedł z pomocą ustawodawca.
Jest dla mnie oczywiste, że w państwie prawa taka sprawa powinna zakończyć się przyznaniem świadczenia od dnia złożenia wniosku.
Zapewne pojawią się głosy, że przy zmianie przepisów prawnych zwykle powstaje sytuacja, iż są sprawy wszczęte pod rządami poprzednich przepisów, ale niezakończone przed dniem wejścia w życie nowych; że ustawodawca może przyjąć różne rozwiązania takiej sytuacji, np. może stosować przepisy nowe lub stare albo też korzystniejsze dla strony. W omawianym przypadku przyjęto dość proste rozwiązanie dla osób stosujących prawo pomocy społecznej, ale pominięto, że może być tragicznie niekorzystne dla beneficjentów tej pomocy -nawet tych, którzy od wielu lat z wielką starannością ubiegali się o takie świadczenie i byli uprawnieni do jego otrzymania. Mogą pojawić się głosy, że jeżeli ktoś uważa, że poniósł szkodę z powodu niewłaściwego działania organu administracji, może swych roszczeń dochodzić na drodze cywilnej - musimy mieć jednak świadomość, że dla ubogiej matki samotnie wychowującej dziecko jest to tor przeszkód, którego nie jest w stanie pokonać.
W zakresie omawianego przepisu polityka społeczna naszego państwa popełniła błąd, który w mojej opinii należy naprawić.
W związku z powyższym zwracam się do pana ministra z zapytaniem:
1. Czy w Pana opinii możliwe jest podjęcie kroków zmierzających do weryfikacji zapisów ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z dnia 29 grudnia 2001 r.) oraz uzupełnienie zapisu art. 6 cytowanej wyżej ustawy o ust. 3 w brzmieniu: ˝ust. 1 oraz ust. 2 stosuje się odpowiednio do osób, które na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów złożyły wniosek o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego, jeżeli w dniu jego złożenia spełniały warunki do przyznania świadczenia˝?
Z poważaniem
Poseł Henryk Siedlaczek
Warszawa, dnia 6 kwietnia 2006 r.