Wielce Szanowny Panie Ministrze! Od grudnia 2005 r. do chwili obecnej przybyło do -
Wielce Szanowny Panie Ministrze! Od grudnia 2005 r. do chwili obecnej przybyło do - i tak już przepełnionych jednostek penitencjarnych - 3000 skazanych. Przygotowywany program adaptacji niektórych budynków Skarbu Państwa, np. pokoszarowych, oraz oszczędnościowa dobudowa pawilonów mieszkalnych na uzbrojonych terenach więziennictwa da efekt w postaci zniwelowania przeludnienia więzień dopiero za około rok.
Do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo z prośbą o rozważenie możliwości utworzenia właśnie na bazie budynków pokoszarowych, na mocy obowiązującego Kodeksu karnego wykonawczego, więzień typu otwartego z przeznaczeniem dla określonej kategorii osób skazanych, które za przestępstwo bez użycia przemocy i o niskiej społecznej szkodliwości mogłyby odbywać karę w takim zakładzie (być może również projektowane kary weekendowe?).
Przy założeniu szybkiego przekazania takich budynków przez Agencję Mienia Wojskowego można by systemem prostego i taniego remontu adaptować budynki do potrzeb. Więzienia te nie musiałyby być wyposażone w kosztowny system zabezpieczeń techniczno-ochronnych, jak chociażby kraty okienne, wyposażenie cel mieszkalnych w sanitariaty (byłyby istniejące zbiorcze) i wiele innych. Pozostałaby konieczność, chyba najbardziej kosztowna, remontu kotłowni. Przy wprowadzeniu tańszego - cateringowego - żywienia więźniów zbędne byłyby kosztowne remonty kuchni (szacunkowy koszt 1-2 mln PLN), które muszą być dostosowane do europejskich warunków HACPP (dobrej praktyki higienicznej oraz dobrej praktyki produkcyjnej). Więźniowie przed skierowaniem do takich ˝więzień bez krat˝ musieliby wyrażać zgodę na nieodpłatne ich zatrudnienie przy pracach publicznych oraz charytatywnych.
Istotna tu byłaby również oszczędność etatowa, albowiem w tego typu placówkach (zakłady typu otwartego) stosuje się uproszczony system ochrony, tj. bez posterunków zewnętrznych uzbrojonych i przy zminimalizowanej obsłudze wewnętrznej.
Na tworzenie tego typu zakładów zezwala art. 71 obowiązującego Kodeksu karnego wykonawczego, który brzmi: ˝Minister sprawiedliwości może, w drodze rozporządzenia, tworzyć zgodnie z ustalonymi w niniejszym Kodeksie celami wykonywania kary pozbawienia wolności i z ustalonymi zasadami klasyfikacji skazanych zakłady karne inne niż wymienione w art. 69 lub ustalić inny niż określony w art. 81 system wykonywania kary, uwzględniając w szczególności potrzeby w zakresie sprawdzania nowych środków i metod oddziaływania na skazanych˝.
Kolejny pomysł dotyczy wykonywania kary pozbawienia wolności w obiektach prywatnych, oddanych więziennictwu w formie umowy cywilnoprawnej przez prywatnego kontrahenta do nieodpłatnego używania (a może w przyszłości również w formie np. dzierżawy).
Chodzi o podmioty, które mogłyby zatrudniać odpłatnie skazanych, posiadające pomieszczenia o dobrym standardzie, nadające się do zakwaterowania penitencjariuszy. Pomieszczenia byłyby użyczane więziennictwu. Po stronie więziennictwa leżałyby jedynie koszty etatowe pracowników Służby Więziennej i normalnej ustawowej działalności, tak jak i w innych jednostkach. Oczywiście w takim przypadku zastosowano by również żywienie cateringowe.
Takie jednostki penitencjarne mogą być tworzone przez dyrektorów okręgowych Służby Więziennej, mających rozeznanie w lokalnych potrzebach tego typu. Ponadto dyrektorzy mogą je tworzyć (i znosić) na czas określony, tj. na czas zapewniający zatrudnienie więźniów, a kontrahentowi zatrudniającemu na czas wykonania robót (np. budowy dróg, osiedli, wykonania określonych działań publicznych, a w tym przypadku nawet nieodpłatnych - za zgodą osób skazanych).
Oczywiście celem uchronienia się przed zjawiskami patologicznymi kontrahent prywatny musiałby wykazać się niekaralnością, a także poddać dobrowolnemu sprawdzeniu np. przez policję.
Jednostki takie znane są więziennictwu pod nazwą Oddział Tymczasowego Zakwaterowania Skazanych, a podstawą prawną ich tworzenia jest przepis § 2 pkt 9 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 lutego 2004 r. w sprawie siedzib, terytorialnego zasięgu i szczegółowego zakresu działania dyrektorów okręgowych Służby Więziennej oraz struktury organizacyjnej okręgowych inspektoratów Służby Więziennej (Dziennik Urzędowy Nr 2, poz. 6 Ministra Sprawiedliwości).
Wydaje się, że realizacja wskazanych pomysłów może niewątpliwie wpłynąć na szybkie poszerzenie bazy zakwaterowania skazanych, zwiększenie liczby stanowisk pracy dla więźniów z podkreśleniem pracy nieodpłatnej na cele publiczne i charytatywne, umożliwi wpisanie warunku w postaci konieczności zatrudniania więźniów w specyfikacjach zamówień publicznych, np. w odległych od jednostek penitencjarnych miejscach (budowy dróg, autostrad, robót w lasach państwowych i inne). Proponowane rozwiązania mogą uaktywnić lokalne rynki pracy, chociażby przez konieczność zlecenia żywienia więźniów w formie cateringowej. I, co najważniejsze, zwiększy się efektywność oddziaływań poprawczych na osoby skazane.
Pytania:
1. Czy rozważano w Ministerstwie Sprawiedliwości możliwość utworzenia na bazie budynków pokoszarowych więzień typu otwartego, o których mowa w pierwszej części interpelacji?
2. Czy w obecnym systemie prawnym, gdy nie funkcjonuje jeszcze ustawa z dnia 28 lipca 2005 roku o partnerstwie publiczno-prywatnym, istnieją przeszkody w odbywaniu kary pozbawienia wolności w obiektach prywatnych, oddanych więziennictwu na podstawie umowy cywilnoprawnej, o których mowa w drugiej części interpelacji?
3. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości analizowało doświadczenia innych państw, w tym USA, w zakresie propozycji prezentowanych w interpelacji?
Na podstawie art. 193 uchwały Sejmu RP z dnia 20 lipca 1992 - Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się do Pana Ministra z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania.
Łączę wyrazy szacunku
Poseł Jacek Tomczak
Warszawa, dnia 6 kwietnia 2006 r.