Interpelacje Poselskie

   Szanowny Panie Ministrze! Pobyt tolerowany jest szczególną formą udzielania ochrony cudzoziemcom, polegającą na nadaniu im prawa pobytu na terytorium RP. Przede wszystkim dotyczy to cudzoziemców, którym odmówiono przyznania statusu uchodźcy, ale nie mogą oni być wydaleni z Polski do kraju pochodzenia z powodu zagrożenia dla ich podstawowych praw: do życia, wolności lub bezpieczeństwa. Sytuację prawną tej kategorii osób w znaczący sposób poprawiła uchwalona w 2005 r. nowelizacja ustawy o cudzoziemcach. Jednak poszerzeniu uprawnień nie towarzyszy opracowanie i wdrożenie systemu pomocy. Z tego powodu warunki socjalno-bytowe rosnącej liczby osób przebywających w Polsce na mocy pobytu tolerowanego ulegają pogorszeniu, działania, a przede wszystkim zaniechania urzędników państwowych wobec tej kategorii osób noszą znamiona dyskryminacji, a sytuacja niektórych ˝tolerowanych˝ staje się wręcz dramatyczna.

   Polska jest obecnie krajem, do którego napływają przede wszystkim cudzoziemcy z Czeczenii. Stanowią oni 90% ogółu cudzoziemców ubiegających się o status uchodźcy w Polsce. Ludzie ci nie znają języka polskiego, od społeczeństwa dzieli ich bariera kulturowa, najczęściej także religia, ponieważ w większości są muzułmanami.

   Przybywając do Polski, występują o nadanie statusu uchodźcy i w tym czasie przysługuje im prawo pobytu w ośrodkach dla uchodźców, gdzie otrzymują zakwaterowanie, wyżywienie i niewielkie kieszonkowe. Mają także prawo do uczestniczenia w działaniach integracyjnych, w tym do nauki języka polskiego. Ponieważ na działania te państwo polskie przeznacza bardzo ograniczone środki, nauka języka stanowiąca podstawę integracji społecznej jest zdecydowanie niewystarczająca. Kilka lekcji polskiego tygodniowo nie wystarcza do opanowania znajomości języka w stopniu dostatecznym do posługiwania się nim w codziennym życiu, nie mówiąc o poznaniu kultury, zwyczajów czy tradycji.

   Starania organizacji pozarządowych, wspomagających cudzoziemców przebywających w ośrodkach dla uchodźców, z powodu ograniczonych środków finansowych sprowadzają się jedynie do udzielania podstawowej pomocy prawnej, którą zresztą nie są objęci wszyscy potrzebujący.

   Dla przytłaczającej większości cudzoziemców starania o status uchodźcy kończą się niepowodzeniem, a przyznanie im pobytu tolerowanego oznacza konieczność opuszczenia ośrodka i samodzielnego znalezienia się w obcym kulturowo społeczeństwie. W ciągu 3 miesięcy osoba, której przyznano pobyt tolerowany, musi znaleźć mieszkanie oraz źródło utrzymania dla siebie i rodziny. Wielokrotnie dotyczy to np. kobiet będących samotnymi matkami z kilkorgiem dzieci. Kobieta bezdomna, bezrobotna, mająca kilkoro dzieci, nawet wtedy gdy jest Polką, nie mogąc uzyskać wsparcia ze strony najbliższych, często nie potrafi poradzić sobie z problemami bytowymi i społecznymi. Sytuacja cudzoziemek w takiej sytuacji jest nieporównywalnie gorsza.

   Żadna instytucja państwa nie jest zobowiązana do udzielania pomocy osobom z przyznanym pobytem tolerowanym, które zostały zmuszone do opuszczenia ośrodka dla uchodźców. Jest to znacząca różnica w stosunku do cudzoziemców - uchodźców, do pomocy którym zobowiązane są powiatowe centra pomocy rodzinie. Nowelizacja ustawy o cudzoziemcach przyznająca im uprawnienia do korzystania z zasiłków pomocy społecznej, renty socjalnej, a także podstawowe prawo do pracy i statusu bezrobotnego, mimo że jest niezwykle istotnym uregulowaniem dającym także uprawnienia do bezpłatnej pomocy medycznej, jest praktycznie nieznana. Brakuje instytucjonalnej formy pomocy w załatwianiu podstawowych spraw, co powoduje, że bez znajomości języka i kultury prawnej, nawet jeśli cudzoziemcy dowiadują się o przysługujących im uprawnieniach, nie są w stanie z nich skorzystać. Wnioski cudzoziemców o zasiłki z pomocy społecznej czy choćby o rejestrację w urzędach pracy składa się w języku polskim - wyklucza to część cudzoziemców i powoduje realne zagrożenie powstaniem gett ludności zmarginalizowanej - ˝obcych˝ w społeczeństwie. Taka sytuacja nie tylko jest sprzeczna ze zobowiązaniami Polski wynikającymi z podstawowych praw człowieka, ale przede wszystkim jest nieetyczna i niehumanitarna. Konsekwencją braku systemu integracji społecznej mogą być także zagrożenia bezpieczeństwa publicznego. Jedynym źródłem utrzymania tych osób może stać się szara strefa gospodarki lub wręcz struktury przestępcze.

   Instytut Spraw Publicznych przygotował analizę sytuacji osób posługujących się statusem pobytu tolerowanego w Polsce. Zawarta ona została w 60 zeszycie Analizy i Opinie ZSP. Zawarto w nim także rekomendacje mogące posłużyć do wprowadzenia zmian skutecznie poprawiających sytuację tej kategorii osób. Są to przede wszystkim:

   1) zbudowanie systemu wsparcia opartego na spójnej koncepcji i zaopatrzonego w odpowiadające rosnącym potrzebom środki finansowe,

   2) integracja kulturowa obejmująca przede wszystkim rzeczywistą naukę języka, poznanie podstaw systemu prawnego i obyczajowości - wyznaczenie instytucji odpowiedzialnej za realizowanie działań w tym zakresie; Urząd ds. Repatriacji i Cudzoziemców nie spełnia oczekiwań potrzebujących, a przez organizacje pozarządowe udzielające pomocy cudzoziemcom posiadającym status pobytu tolerowanego postrzegany jest wręcz jako wrogi dla tych osób,

   3) zmiana długości czasu oczekiwania na zezwolenie na osiedlenie się - dotychczasowe 10 lat oczekiwania (dla osób mających status uchodźcy okres ten wynosi 5 lat) - jest nie tylko niesprawiedliwe, ale także prowadzi do sytuacji, gdy np. żona uchodźcy, który już uzyskał prawo osiedlenia, nie otrzymuje tego prawa (bo ma pobyt tolerowany),

   4) zrezygnowanie z konieczności ciągłości przebywania w Polsce, co umożliwi zwłaszcza osobom młodym korzystanie z pomocy stypendialnej w postaci studiów lub staży czy kursów poza granicami Polski,

   5) zrównanie osób posiadających status pobytu tolerowanego z uchodźcami w zakresie uprawnienia do nieodpłatnego studiowania na wyższych uczelniach - zdobycie wykształcenia jest najlepszą drogą do integracji społecznej.

   Zważywszy na stale rosnącą skalę zjawiska - liczba cudzoziemców napływających do Polski - od wybuchu wojny w Czeczenii w 1994 roku 20 tys. Czeczenów starało się o status uchodźcy, uzyskało go ok. 1000 osób, większość ma przyznany pobyt tolerowany - problemy tych osób wymagają pilnego rozwiązania.

   Zgodnie z informacją podaną przez Wacława Konewkę z MPiPS, zawartą w artykule ˝Ludzie ledwo tolerowani˝ (GW, 03.03.2006 r.), w 2005 roku na zasiłki dla uchodźców wydano 2,2 mln zł. W tym samym czasie z budżetu Warszawy wydatkowano kwotę ok. 10 mln zł na schroniska dla zwierząt. Cytowany w tymże materiale prasowym dyrektor Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców stwierdził: ˝Polski nie stać na pomaganie ˝tolerowanym˝. Pięć milionów Polaków korzysta z pomocy socjalnej. Nie ma mieszkań. Nie możemy faworyzować kogoś, kto dopiero tu przyjechał... To jest brutalne, co powiem, ale uchodźcy są polskiej gospodarce mało przydatni˝.

   Ponieważ Urząd ds. Repatriacji i Cudzoziemców do tej pory nie odniósł się w żaden sposób do kwestii podjętych w publikacji, cytowane wypowiedzi dyrektora Węgrzyna można uznać za stanowisko urzędu i władz Polski w tej sprawie.

   Jako posłanka na Sejm RP i działaczka na rzecz praw człowieka nie tylko nie zgadzam się z takim stanowiskiem, ale uważam, że nie może być ono dłużej tolerowane.

   Dlatego zwracam się do pana premiera z prośbą o poinformowanie: jakie jest stanowisko rządu RP wobec przedstawionych powyżej problemów.

   Z poważaniem

   Poseł Izabela Jaruga-Nowacka

   Warszawa, dnia 20 kwietnia 2006 r.