Interpelacje Poselskie

   Szanowna Pani Premier! Od wielu miesięcy trwa głośny konflikt podatkowy związany z rozliczeniem podatkowym dochodów uzyskanych przez pracowników Banku Handlowego z tytułu sprzedaży nabytych przez nich w tzw. transzy pracowniczej akcji tego banku. Akcentuję przy tym, że istota zaistniałego sporu nie ogranicza się li tylko do stricte merytorycznej kwestii, a mianowicie przesądzenia, czy dochód uzyskany z tej sprzedaży korzystał ze zwolnienia od podatku, czy też nie; nie mniejsze emocje wywołują aspekty poboczne tej sprawy związane z oceną praworządności działań administracji skarbowej na etapie zbierania oraz przetwarzania danych chronionych tajemnicą gwarantowaną przez instytucje finansowe (w tym m.in. domy maklerskie). Nie taję, że jestem uważnym obserwatorem tego sporu (m.in. pozostaję w stałym kontakcie z przedstawicielami działających w Banku związków zawodowych, wziąłem udział w kilku spotkaniach, które miały miejsce w Ministerstwie Finansów, jak również bieżąco analizuję udostępnianą mi oficjalną korespondencję dotyczącej tej problematyki). Właśnie z racji mego zaangażowania w próbę polubownego rozwiązania powstałego konfliktu przedłożono mi pismo podpisane przez Pana Mariana Banasia Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Finansów (sygnowane znakami AP13-8012/48/PZ/06/PMBY 3), w którym to piśmie stwierdzono, że zastosowana przez administrację skarbową formuła uzyskiwania informacji objętych tajemnicą maklerską była całkowicie legalna, zaś dotyczące tej kwestii wyjaśnienia Ministerstwa Finansów są w pełni zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Nie wdając się w zbędne szczegóły, wyjaśniam, że zdaniem służb skarbowych (a i Ministerstwa Finansów) możliwe jest żądanie od domów maklerskich niektórych informacji chronionych tajemnicą maklerską, w tym samym trybie, jaki obowiązuje w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców, tzn. bez konieczności wszczynania specjalnej procedury przewidzianej w części proceduralnej Ordynacji podatkowej. W powołanym piśmie Minister Finansów dał jednoznacznie do zrozumienia, że nie widzi żadnych przeszkód prawnych ku temu, aby do tego rodzaju informacji nie znalazły zastosowania rozwiązania zamieszczone w art. 82 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie informacji podatkowych (Dz.U. Nr 240, poz. 2061 ze zm.), w których w sposób generalny unormowano zasady oraz tryb przekazywania różnego rodzaju informacji podatkowych. Syntetyzując, Pani Zastępca stwierdza, że wszystko odbyło się lege artis - Naczelnik Urzędu Skarbowego (właściwego dla siedziby Biura Maklerskiego Banku Handlowego) miał prawo do zażądania tego rodzaju informacji, zaś Biuro Maklerskie BH było zobligowane do ich przekazania.

   Diametralnie odmienną ocenę prawną tego wydarzenia wyrażają eksperci współpracujący z organizacjami związkowymi reprezentującymi pracowników Banku Handlowego. Ich zdaniem, w toku prowadzonego postępowania doszło do ewidentnego, wielokrotnego złamania prawa przez pracowników aparatu skarbowego, zaś wyjaśnienia Ministerstwa Finansów usprawiedliwiające owe działania nie mogą być postrzegane inaczej niż jako legitymizowanie naruszeń obowiązującego w Polsce porządku prawnego. Uzasadniając tak skrajnie krytyczne stanowisko, wskazano, że informacje pozyskane na zasadach i w trybie zastosowanym przez służby skarbowe mogą dotyczyć wyłącznie wzajemnych relacji gospodarczych pomiędzy udzielającym informacji a osobą trzecią (czyli między Domem Maklerskim a jego klientem, a nie pomiędzy dwoma podmiotami korzystającymi z usług domu maklerskiego). Podniesiono także, że zastosowany sposób pozyskiwania informacji doprowadził do całkowicie bezzasadnego zróżnicowania prawnopodatkowego poszczególnych pracowników Banku Handlowego. Otóż jeżeli przyjąć, że dochody ze sprzedaży akcji pracowniczych istotnie podlegały podatkowi dochodowemu, to stosując ów system pozyskiwania informacji, aparat skarbowy z góry godził się na to, że poza opodatkowaniem pozostaną te dochody, które zostały uzyskane w wyniku otrzymania przychodu nieprzekraczającego równowartości 10000 euro (bo o tych transakcjach, zgodnie z powołanym rozporządzeniem Ministra Finansów, nie trzeba informować). Ponadto poza opodatkowaniem pozostaną dochody z wielokrotnie dokonywanych transakcji, jeżeli każda z nich nie przekracza równowartości 10000 euro, zaś nabywcą będzie zawsze inny podmiot (a zatem może się tak zdarzyć, że podatek zapłaci ktoś, kto uzyskał przychód z jednorazowej transakcji w wysokości 12000 euro, zaś w ogóle go nie zapłaci ten, kto łącznie uzyskał przychód w wysokości 180000 euro, jeżeli jego uzyskanie nastąpiło w wyniku dokonania dwudziestu transakcji opiewających na równowartość 9000 euro).

   Sądzę, że przedstawione zarzuty są nie do zbicia. Wynika z nich nader niepokojący obraz: poprzez wykładnię regulacji dotyczących obowiązków informacyjnych Minister Finansów nie tylko wkracza w sferę, która jest sferą szczególnie wrażliwą oraz podlegającą daleko idącej ochronie prawnej (pozaprawnie rozszerzono zakres możliwości uzyskania informacji chronionych tajemnicą bankową i maklerską poza sytuacje wskazane w art. 182-185 Ordynacji podatkowej), ale na dodatek (wraz z podległym mu aparatem skarbowym) de facto uzurpuje sobie prawo do decydowania o tym, kto powinien płacić podatki, a kto nie. W konsekwencji, w mojej ocenie, dotychczasowe działania Ministra Finansów oraz administracji podatkowej w sprawie stanowiącej przedmiot niniejszej interpelacji doprowadziły do naruszenia art. 84 oraz art. 217 Konstytucji RP (zasada równości opodatkowania oraz zasada nakładania podatków na podstawie ustaw). Niezależnie od tego pozwolę sobie zauważyć, że kwestia dostępu władzy skarbowej do informacji stanowiącej tajemnicę bankową (maklerską) od dawien dawna budziła istotne kontrowersje. Przecież, zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, nawet tak obwarowane gwarancjami dla podatników regulacje art. 182-185 Ordynacji podatkowej naruszały regulacje konstytucyjne (przede wszystkim prawo do prywatności), a w związku z tym zostały one zaskarżone do Trybunału Konstytucyjnego. Sprawa ta została rozpatrzona przez Trybunał w składzie pięciu sędziów (orzeczenie z dnia 11 kwietnia 2000 r. sygn. akt K 15/98) i wprawdzie nie znaleziono podstaw do stwierdzenia niekonstytucyjności tych przepisów, ale tylko trzema głosami wobec dwóch głosów sprzeciwu (sporządzono dwa zdania odrębne). Uważam za nieodzowne przywołanie dwóch fragmentów uzasadnienia tego wyroku, a mianowicie: ˝Ewentualne żądanie naczelnika urzędu skarbowego ujawnienia danych objętych tajemnicą bankową, w innych przypadkach toczącego się postępowania podatkowego stanowiłoby przejaw nadużycia kompetencji. Należałoby je ocenić jako działania bezprawne, naruszające zasadę ochrony życia prywatnego˝. I dalej: ˝Obowiązkiem natomiast naczelnika urzędu skarbowego jest zwrócenie się do podatnika o ujawnienie tych informacji przed zwróceniem się o ich udostępnienie do banku lub innej instytucji finansowej. Chodzi o to, żeby dane objęte tajemnicą bankową nie były poddane kontroli organu podatkowego bez uprzedzenia podatnika˝.

   Niestety wszystko na to wskazuje, że służby podatkowe (i to za pełną aprobatą Ministerstwa Finansów) nie do końca przyjęły do wiadomości te wręcz fundamentalne tezy. Z wyjaśnień Ministerstwa Finansów wynika, że możliwa jest swoista droga na skróty, której zastosowanie pozwala na uniknięcie procedury przewidzianej w art. 182-185 Ordynacji podatkowej. Z powodów opisanych wcześniej kategorycznie nie zgadzam się z tym poglądem, a tym samym nie jestem w stanie zaakceptować treści adresowanego do związku zawodowego powołanego na wstępie pisma Ministra Finansów.

   Mając powyższe na uwadze, zwracam się do Pani Premier z prośbą o ponowne przeanalizowanie obowiązującego w tym zakresie stanu prawnego oraz o wycofanie z obiegu prawnego niefortunnych, a przy tym sprzecznych z obowiązującym porządkiem prawnym, wyjaśnień Ministerstwa Finansów.

   Łączę wyrazy szacunku

   Poseł Artur Zawisza

   Warszawa, dnia 21 kwietnia 2006 r.