Interpelacje Poselskie

   Powiaty powołano reformą administracyjną w 1998 r. Utworzono ich ponad 300, przy czym liczba ta w późniejszym okresie uległa zwiększeniu. Stanowią jeden ze szczebli administracyjnych, pomiędzy gminą a województwem - szczebel całkowicie niezależny od innych. Założeniem ustawowym reformy administracyjnej przy tworzeniu, podziale i ustalaniu granic powiatów było dążenie, aby powiat obejmował obszar możliwie jednorodny ze względu na układ osadniczy i przestrzenny oraz więzi społeczne i gospodarcze, zapewniające zdolność wykonywania nałożonych nań zadań publicznych. W wyniku reformy powstały powiaty bardzo duże, jak powiat białostocki (ok. 140 tys. mieszkańców), oraz bardzo małe, jak - bardzo malowniczy - powiat sejneński (ok. 22 tys. ludności), że posłużę się przykładami z woj. podlaskiego.

   W dość powszechnym odczuciu duże powiaty ziemskie (grodzkie stanowią wspólnotę gminną) nie tworzą autentycznej, zintegrowanej wspólnoty mieszkańców, a jedynie wymuszoną wspólnotę administracyjną, złączoną wspólnotą koniecznych, czasem wymuszonych, interesów. Stąd trwa w kraju debata na temat celowości utrzymywania powiatów ziemskich, stanowiących tzw. wianuszek wokół dużych miast. Jedyne, co utrzymuje owe ˝wianuszkowe˝ powiaty w secesjonistycznym sprzeciwie, to obawa, że większość reprezentująca powiat grodzki w organie stanowiącym wspólnego powiatu (powiat grodzki zwykle jest liczebniejszy ludnościowo) wykorzystywałaby swój monopol przy wydawaniu pieniędzy. Dyskusja na temat łączenia powiatów powinna ten fakt uwzględniać.

   Druga sprawa jaką pragnę poruszyć, to kwestia powołania powiatu łapskiego. Gmina Łapy wchodzi w skład powiatu ziemskiego białostockiego, który jest największym powiatem w Polsce pod względem powierzchni. Zajmuje całą środkowo-wschodnią część województwa podlaskiego, obejmując 2.987 km kwadratowych. Od zachodu przejmuje Łapy i Zawady, a na wschodzie rozciąga się po granicę z Białorusią. W skład powiatu wchodzi aż 15 gmin, w tym 8 miast (Łapy, Czarna Białostocka, Choroszcz, Supraśl, Suraż, Tykocin, Wasilków i Zabłudów). Reforma administracyjna, tworząc tak wielkie jednostki powiatowe, nie kierowała się racjonalnością, skoro na jej zachodniej stronie nie utworzono powiatu łapskiego, pomimo poważnych argumentów przemawiających za utworzeniem powiatu z siedzibą w Łapach. Utworzony został powiat niezwykle duży, składający się z kilku samodzielnych i działających niezależnie od siebie ˝części˝: wschodniej (gminy Gródek i Michałowo), północnej (skupiającej miasta wokół aglomeracji białostockiej) czy zachodniej (Łapy, Suraż, Poświętne). Poszczególne części niewiele łączy, a bardzo wiele dzieli: duża odległość, brak dobrych połączeń komunikacyjnych, brak współpracy gospodarczej i wspólnych interesów itd. Założenie autorów reformy, że powiat powinien tworzyć naturalną wspólnotę mieszkańców, nie znajduje tu zastosowania. Większość mieszkańców nie zna swego powiatu i nigdy nie była w jego poszczególnych gminach. Tak wielki powiat nawet przy najlepszym zarządzaniu nie jest w stanie w pełni realizować funkcji, do jakich został powołany. Wydzielenie osobnego powiatu łapskiego byłoby z korzyścią dla powiatu białostockiego.

   Pragnę poinformować, że Łapy były powiatem do 1974 r. Były też uwzględnione w pierwszej wersji sieci powiatów w 1993 r. Wówczas to, w sierpniu 1993 r., prof. A. Tyc, główny negocjator rządu ds. mapy powiatowej, zaakceptował powiat łapski i przedłożył rządowi propozycję jego stworzenia. Jedynie wstrzymanie reformy powiatowej przez późniejszą koalicję SLD-PSL spowodowało, że wówczas powiat ten nie powstał. Kiedy za rządów AWS powrócono do reformy administracyjnej, niemal w ostatniej chwili skreślono powiat łapski. Wzbudziło to wielki sprzeciw mieszkańców. Obywatele zbierali podpisy w sprawie powołania powiatu łapskiego, urządzono też symboliczną blokadę na trasie Białystok-Warszawa, przebiegającą przez Łapy.

   W 1993 r. chęć przynależności do powiatu z siedzibą w Łapach, poza gminą Łapy, zgłosiły gminy Suraż i Poświętne oraz Sokoły. Akces zadeklarowała także gmina-miasto Brańsk, ale nie została uwzględniona, bowiem nie graniczyła z zaplanowanym przez rząd powiatem łapskim. W 1997 r. stanowisko Sokół było podzielone. Większość mieszkańców tej gminy w przeprowadzonych wówczas konsultacjach społecznych opowiedziała się za przynależnością do powiatu łapskiego, jednak Rada tej gminy wbrew opinii swych obywateli podjęła decyzję o przynależności do powiatu wysokomazowieckiego. Od 1997 r. rząd nie powracał do reformy powiatowej. W 2001 r. w wyniku tzw. dogrywki powiatowej utworzono dodatkowych siedem powiatów. Trzy z nich - powiat wschowski, węgorzewski i gołdapski - liczą sobie tylko po trzy gminy.

   Obecnie mieszkańcy Łap oraz niektórych gmin sąsiadujących z gminą Łapy na nowo podjęli starania o powiat. M.in. zbierane są podpisy w tej sprawie. Mieszkańcy Łap, Suraża i Poświętnego jednoznacznie opowiadają się za powstaniem powiatu łapskiego. Poparcie deklaruje część mieszkańców innych sąsiednich gmin. Łapski powiat na początek mógłby obejmować gminę Łapy oraz Miasto i Gminę Suraż i Gminę Poświętne. Liczba gmin nie powinna być przeszkodą w tym względzie, bowiem istnieje wiele gmin w Polsce powstałych na bazie tylko trzech gmin. Ponadto w lokalnym środowisku od dawna istnieje wola rozdziału gminy Łapy na gminę wiejską i gminę miejską, gdyby wymóg czterech gmin miał w tej sprawie decydujące znaczenie. Trzeba podkreślić, że gmina Łapy jako jedna z niewielu gmin w województwie podlaskim łączy w sobie miasto (ok. 17 tys. mieszkańców) i część wiejską obejmującą 24 wsie. Nie powinna zatem być karana za to, że dotychczas się nie podzieliła, jak to uczyniły inne gminy na Podlasiu.

   Na początku, do czasu poszerzenia o inne gminy, powiat łapski liczyłby ok. 30 tys. mieszkańców, z czego na Miasto i Gminę Łapy przypadałyby 23 tys. mieszkańców, na Gminę Poświętne ok. 5 tys., a na Miasto i Gminę Suraż ok. 2 tys. Obszerna dokumentacja w tej sprawie była składana w MSWiA od początku reformy administracyjnej, niech mi więc wolno będzie tylko przypomnieć, że Łapy posiadają duży węzeł kolejowy i liczące się zakłady przemysłowe: Cukrownię, Spółdzielnię Mleczarską i ZNTK. W tym roku miasto obchodzi 80-tą rocznicę praw miejskich. Suraż to jedno z najmniejszych miast w Polsce, ale posiada już 500-letnią tradycję miejską. Gmina Poświętne należy do prężnie rozwijających się gmin wiejskich Podlasia. Łapy byłby prężnym centrum powiatowym, a powiat łapski stanowiłby silną, złączoną autentycznymi więziami wspólnotę. Jestem w pełni przekonany, iż powiat ten poradziłby sobie i utrzymałby niezbędne instytucje powiatowe. Położony na północy woj. podlaskiego powiat sejneński, liczący 22 tys. mieszkańców, jest tu najlepszym przykładem.

   Mając na uwadze powyższe racje, przemawiające za potrzebą wprowadzenia korekty mapy powiatowej Polski, uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

   1. Czy ministerstwo zamierza podejmować temat reformy samorządu powiatowego, a jeśli tak, to w jakim kierunku miałaby iść reforma? Czy planowana jest np. zmiana kompetencji powiatów?

   2. Czy planowana jest korekta mapy powiatowej? Np. czy MSWiA zamierza dążyć do likwidacji powiatów ziemskich, okalających powiaty grodzkie? Jeśli tak, to jakie zamierza się wprowadzić mechanizmy zabezpieczające przed niesprawiedliwym podziałem pieniędzy na część ˝ziemską˝ i ˝grodzką˝ (np. na wydatki inwestycyjne)?

   3. Czy planowana jest likwidacja najsłabszych powiatów, a jeśli tak, to jakie kryteria będą rozpatrywane przy ich likwidacji?

   4. Czy planowane jest powołanie nowych powiatów, a jeśli tak, to jakie kryteria przy ich powołaniu będą rozpatrywane?

   5. Czy istnieje możliwość powołania powiatu łapskiego, obejmującego na początek trzy ww. gminy?

   6. Jakie są kryteria i możliwości podziału gminy miejsko-wiejskiej i stworzenia nowej, dodatkowej jednostki gminnej?

   Z poważaniem

   Poseł Roman Czepe

   Warszawa, dnia 7 grudnia 2005 r.