Szanowny Panie Ministrze! Jak wynika ze sprawozdania Głównego Inspektora Pracy, w roku 2004 inspektorzy
Szanowny Panie Ministrze! Jak wynika ze sprawozdania Głównego Inspektora Pracy, w roku 2004 inspektorzy pracy skierowali do prokuratury 869 zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Co trzecie zawiadomienie dotyczyło naruszeń praw pracowniczych wynikających ze stosunku pracy (polegających przede wszystkim na niewypłaceniu wynagrodzeń i innych świadczeń), zaś 49% - utrudniania lub uniemożliwiania przeprowadzenia kontroli (art. 225 § 2 kk.). Do końca lipca 2005 r. prokuratorzy wszczęli 206 postępowań, do sądu skierowali 122 akty oskarżenia, a 253 postępowania umorzyli. W 57 przypadkach prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania. Brak było natomiast odpowiedzi na prawie co piąte skierowane przez inspekcję zawiadomienie (190).
W wyniku skierowanych przez prokuratorów 122 aktów oskarżenia sądy skazały 39 osób, głównie za przestępstwa z art. 218 § 1, art. 220 i 225 § 2 kk., orzekając głównie kary grzywny (18 osób) i kary pozbawienia wolności w zawieszeniu (116 osób). Dwie osoby zostały skazane na karę pozbawienia wolności, zaś jedną uniewinniono. Ponadto jeden pracodawca został uznany winnym popełnienia przestępstwa z art. 218 § 1 kk. i skazany na 6 miesięcy kary ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu, nieodpłatnie, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie.
Określone refleksje budzi również analiza orzecznictwa sądów grodzkich w zakresie stwierdzanych wykroczeń przeciwko prawom pracownika. W roku 2004 inspektorzy pracy Państwowej Inspekcji Pracy skierowali do sądów grodzkich 2799 wniosków o ukaranie. Sądy wydały rozstrzygnięcia w 2451 sprawach, z czego w 2240 przypadkach orzeczono karę grzywny (w tym 1371 w formie wyroków nakazowych), a 28 osób ukarano karą nagany. Łączna kwota orzeczonych przez sądy kar grzywny wyniosła 2 058 190 zł, kształtując przeciętną kwotę grzywny na poziomie 893 zł. W stosunku do 45 osób sądy odstąpiły od wymierzenia kary, a 53 uniewinniły. W 2 przypadkach skazano sprawców wykroczeń na karę ograniczenia wolności, a 29 postępowań umorzono.
Mimo wzrostu średniej kwoty grzywny orzeczonej przez sąd o 141 zł w porównaniu do roku 2003 kara ta orzekana jest na stosunkowo niskim poziomie w stosunku do górnej granicy zagrożenia ustawowego. Wzmacnia to poczucie bezkarności wśród sprawców wykroczeń. Orzekanie przez sądy kary grzywny w granicach mandatu karnego powoduje przypadki, w których pracodawcy odmawiają przyjęcia mandatu karnego, licząc, że kara wymierzona przez sąd będzie niższa niż wysokość proponowanego mandatu.
Poruszane przez nas problemy wynikają z sygnałów przekazywanych nam przez wyborców. Na terenie Zamościa funkcjonuje pracodawca - Spółka Akcyjna ˝Delia˝. Kierownictwo tej spółki i jej właściciele od szeregu miesięcy naruszają prawa pracownicze poprzez niewypłacanie wynagrodzeń za pracę, nieprzestrzeganie przepisów o czasie pracy i urlopach wypoczynkowych, rozwiązywanie z rażącym naruszeniem prawa umów o pracę, w tym z podlegającymi ochronie członkami związku zawodowego itp. Państwowa Inspekcja Pracy stosuje najsurowsze z przysługujących jej środków prawnych, zapadają kolejne wyroki przed sądami grodzkimi, prokuratura wszczęła postępowanie karne w kierunku przestępstwa z art. 218 Kodeksu karnego, tymczasem poczucie bezkarności towarzyszy w dalszym ciągu decydentom spółki. Zdeterminowane pracownice w geście rozpaczy podejmują akcje strajkowe, ulegają jednak presji związanej z obawą utraty pracy.
Jak skutecznie przeciwdziałać takim patologiom, szczególnie w sytuacji długich i mozolnych procedur postępowania przygotowawczego i procedur sądowych?
Czy Państwo nie powinno wypracować polityki karania w tej ważnej sferze życia społecznego, jaką jest ochrona pracy, która w sposób adekwatny reagowałaby na nasilające się w tym zakresie patologie?
W tym miejscu rodzi się pytanie, w jakim zakresie organy prokuratury, jak też sądy powszechne w ramach aktualnie obowiązującego prawa, wykorzystywały swoje możliwości ścigania przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową.
Jak Pan minister ocenia skuteczność podejmowanych działań w kierunku ścigania tych przestępstw?
Czy orzecznictwo sądowe w tym zakresie nie było nacechowane zbytnim liberalizmem?
Czy zmiana obowiązującego prawa w kierunku zaostrzenia kar odniesie zamierzony skutek wobec nikłego wykorzystania dotychczas istniejących możliwości stosowania kar?
W Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej przygotowywany jest projekt ustawy o wzmożeniu nadzoru nad warunkami pracy, mający m.in. na celu wzrost kar za naruszanie przepisów chroniących prawa pracownicze.
Prosimy Pana Ministra o wyrażenie opinii w zakresie przedstawionych powyżej kwestii, w szczególności w kontekście jakże potrzebnej i moim zdaniem bardzo wartościowej inicjatywy ustawodawczej Pana Prezydenta.
Z wyrazami szacunku
Posłowie Jerzy Bielecki i Sławomir Zawiślak
Warszawa, dnia 27 kwietnia 2006 r.