Szanowny Panie Premierze! Stowarzyszenia i fundacje dokonujące wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego korzystają ze
Szanowny Panie Premierze! Stowarzyszenia i fundacje dokonujące wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego korzystają ze zwolnienia od opłat sądowych na podstawie - odpowiednio - ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst pierwotny DZ.U. Nr 20, poz. 104 ze zm.) oraz ustawy o fundacjach z dnia 6 kwietnia 1984 r. (tekst pierwotny Dz.U. Nr 21, poz. 97 ze zm.).
Prawo o stowarzyszeniach: ˝art. 17 ust. 4. Postępowanie w sprawach o wpis stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej do Krajowego Rejestru Sądowego jest wolne od opłat sądowych˝.
Ustawa o fundacjach - ˝art. 8 ust. 2. Postępowanie w sprawach o wpis fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego jest wolne od opłat sądowych˝.
W praktyce przepisy powyższe sądy rejestrowe stosują również do wniosków o każdy kolejny wpis do KRS, zmieniający informacje dotyczące już zarejestrowanego podmiotu, z wyjątkiem wpisów do rejestru przedsiębiorców. W sytuacji gdy stowarzyszenie lub fundacja prowadzi działalność gospodarczą, wysokość wpisu od wniosku o zarejestrowanie w rejestrze przedsiębiorstw wynosi obecnie 1000 zł, a o dokonanie wpisu - 400 zł.
Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 4 z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst pierwotny Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych także:
1) organizacje pożytku publicznego działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej,
2) organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Reasumując, zwolnienie ustawowe od opłat sądowych dotyczy postępowania rejestrowego w KRS, z wyłączeniem działalności gospodarczej prowadzonej przez stowarzyszenia i fundacje, postępowań z zakresu spraw związanych z realizacją zadań zleconych na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz - w ujęciu podmiotowym - organizacji pożytku publicznego, z wyjątkiem prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej.
Zaznaczyć również należy, że w myśl art. 113 ust 2 Kodeksu postępowania cywilnego osobie prawnej, jak również organizacji niemającej osobowości prawnej może być przyznane zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na te koszty.
Powyżej opisane zasady ulegną zmianie z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398), tj. z dniem 2 marca 2006 r. Przede wszystkim w nowej ustawie brak zapisu analogicznego do art. 8 ust. 4 obecnie obowiązującej ustawy. Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, przyznający organizacji pożytku publicznego zwolnienie od opłat sądowych, odsyła w tym względzie do przepisów odrębnych, nie stanowi zatem samoistnej podstawy do zastosowania tego zwolnienia.
Nowa ustawa o kosztach sądowych uchyla również art. 8 w ustawie o fundacjach, będący podstawą do zwolnienia fundacji z opłat sądowych w postępowaniu w sprawach o wpis fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego (natomiast analogiczny przepis w ustawie Prawo o stowarzyszeniach pozostaje w mocy). Powyższe oznacza, że w przypadku rejestracji fundacji po dniu 2 marca 2006 r. zastosowanie znajdzie art. 53 nowej ustawy o kosztach sądowych - ˝opłatę stałą w kwocie 500 zł pobiera się od wniosku o zarejestrowanie w Krajowym Rejestrze Sądowym w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej˝.
W miejsce dotychczasowych zwolnień ustawowych wprowadzono przepis w brzmieniu: ˝Art. 104. Organizacjom społecznym, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych w ich własnych sprawach prowadzonych w związku z działalnością społeczną, naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną, samopomocową, w zakresie ochrony konsumenta, ochrony środowiska i opieki społecznej. Przyznając zwolnienie od kosztów sądowych, sąd uwzględnia przede wszystkim statutowe cele działalności danej organizacji i możliwości oraz potrzeby realizacji tych celów na drodze postępowania cywilnego˝.
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych uchyla ponadto art. 111-116 Kodeksu postępowania cywilnego, dotyczące zasad przyznawania przez sąd zwolnienia od kosztów sądowych, inkorporując jednocześnie część z nich, w nieco zmienionym brzmieniu, do Tytułu IV tej ustawy, m.in. wyżej wspomniany art. 113 K.p.c. (w nowej ustawie art. 103).
Takie rozwiązania prawne będą przyczyną ograniczenia budowy społeczeństwa obywatelskiego, powstawania nowych organizacji pozarządowych i likwidowania już istniejących z powodu braku środków finansowych na zmiany w KRS.
Proszę wobec powyższego o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy Rząd opowiada się za zwiększeniem obciążeń finansowych organizacji pozarządowych w procesie ich rejestracji w KRS oraz ewentualnymi zmianami statutowymi i władz stowarzyszenia?
2. Czy Rząd zamierza przedstawić nowelizację statutowych przepisów prawa, tak aby obowiązywały zwolnienia ustawowe od opłat sądowych dotyczących postępowania rejestrowego w Krajowym Rejestrze Sądowym?
Z wyrazami szacunku
Poseł Tadeusz Tomaszewski
Warszawa, dnia 15 grudnia 2005 r.